Kako se u bezbednosnim i političkim krugovima procenjuje verovatnoća da ubrzana izručenja pritvorenika Sjedinjenim Državama postanu redovan instrument, i da li se to posmatra kao dugoročni kompromis radi ograničavanja neposrednog američkog prisustva? Za Dva Juga na ovu temu govore meksički stručnjaci.
Dr Roberto Gutijerez, profesor na Tehnološkom univerzitetu Korehidor u Keretaru.
Meksiko i Sjedinjene Države imaju Ugovor o ekstradiciji koji je pravno na snazi od 1978. godine i služi kao mehanizam za razmenu lica kategorisanih kao kriminalci, u skladu s principom Kalvo klauzule. Drugim rečima, ovaj mehanizam teži da jemči da svako ko počini teško krivično delo na teritoriji zemalja potpisnica protiv jedne od njih, bude izveden pred lice pravde pod punom težinom zakona države koja se smatra oštećenom.
U tu svrhu, pretpostavljeni prestupnik mora počiniti delo koje se smatra kažnjivim u obema zemljama, posle čega pravosudni organi upućuju i primaju zahtev za ekstradiciju.
Treba napomenuti da Meksiko, za razliku od mnogih saveznih država SAD, ne dozvoljava smrtnu kaznu. Zbog toga, prilikom odobravanja izručenja pritvorenika Sjedinjenim Državama, Meksiko zahteva garancije da do toga neće doći.
Ovaj mehanizam se primenjuje od kraja 1970-ih, a pod sadašnjim administracijama u središte pažnje medija je stavljeno pitanje da li je Trampov pritisak na meksičku bezbednosnu politiku doveo do povećanja broja izručenja.
Na prvi pogled, možemo s ubeđenošću tvrditi da je mehanizam delovao sa relativnom redovnošću još od administracija prethodnih meksičkih predsednika. Na primer, 31. novembra 2018. godine, poslednjeg dana vlade Enrikea Penje Nijeta, bilo je potvrđeno izručenje Hoakina Loere Guzmana, poznatijeg kao „El Čapo Guzman“. On je jedan od najpoznatijih narko-barona poslednjih decenija, koji je tri puta bežao meksičkim vlastima, od čega dva puta iz najstrože čuvanih zatvora.
Tokom šestogodišnje vladavine Andresa Manuela Lopeza Obradora bilo je značajnih slučajeva ekstradicije, među njima i vođa klanova smatranih veoma opasnim u obe zemlje.
S druge strane, sadašnji sekretar za bezbednost i zaštitu građana, Omar Garsija Harfuč, bio je izvestilac za izručenje 37 pritvorenika u trećoj nedelji januara. To se dodaje značajnom broju od preko 35.000 navodnih kriminalaca koji su procesuirani u njegovoj prvoj godini na dužnosti. To jest, radi se o merama koje su započete pre nego što je Tramp preuzeo dužnost u januaru 2025. godine.
Ukratko, politika ekstradicije je već bila uobičajena; međutim, zbog Trampovog pritiska po međusobnim pitanjima, mediji posebno naglašavaju i navode publiku da veruje kako se to dešava isključivo zbog stupanja Donalda Trampa na drugu vladu.
Dr Rikardo Domingez Gvadarama, istraživač sa Nacionalnog autonomnog univerziteta Meksika (UNAM).
Prema izjavama različitih zvaničnika meksičke vlade, ubrzana izručenja se mogu posmatrati ili razumeti kroz dve dimenzije. S jedne strane, to je razmena veoma opasnih kriminalaca iz Meksika u Sjedinjene Države, a sa druge strane, slanje u Meksiko osoba koje služe kazne za opšte prekršaje u Sjedinjenim Državama.
Do danas, u januaru 2026. godine, meksička vlada je u Sjedinjene Države poslala 100 vinovnika nasilja koje traže američke vlasti. Ovo, osim što predstavlja ispunjavanje dvostranih sporazuma, doprinosi meksičkoj strategiji borbe protiv narko-kartela i organizovanog kriminala. Time se sprečava da zatvori postanu centri kriminalnih operacija pod komandom pomenutih vođa grupa, a istovremeno se izbegavaju sukobi između bandi i prenaseljenost u kazneno-popravnim ustanovama u zemlji. S druge strane, ubrzano slanje ovih kriminalaca jača argumente o meksičkoj saradnji protiv trgovine drogom, a posebno fentanilom, u Sjedinjenim Državama. Ovo treba razumeti kao strateške poteze meksičke vlade kako bi se pobili intervencionistički argumenti Sjedinjenih Država. Osim toga, bezbednosne akcije u Meksiku sprovode se bez aktivnog učešća stranih agenata. Podrška koju različite američke bezbednosne agencije pružaju meksičkoj vladi zasniva se na razmeni obaveštajnih podataka koje Sjedinjene Države dobijaju iz različitih izvora, iako se ne utačnjava — kojih. Pretpostavlja se da informacije o meksičkim kartelima dobijaju putem nadzora finansijskih tokova u Sjedinjenim Državama i preko njihove složene opreme za nadzor koja operiše putem satelita.
Sa druge strane, vlada Meksika na svojoj teritoriji prima počinioce opštih krivičnih dela, deportovane od vlade Sjedinjenih Država prema sporazumu o razmeni zatvorenika, kako bi svoju kaznu izdržavali u Meksiku.
Treći aspekt ove teme je gotovo trenutna deportacija migranata pritvorenih na teritoriji SAD i haos koji je nastao angažovanjem ICE-a (Službe za imigraciju i carinu) i pograničnih agenata. Naime, osim deportacije ilegalnih imigranata, deportovani su i Meksikanci sa legalnim boravkom u Sjedinjenim Državama, kao i oni koji nisu počinili teška krivična dela, već imaju samo saobraćajne prekršaje. Upravo zbog ovih slučajeva Meksiko vodi stalne pregovore s američkim zvaničnicima. Treba istaći da je stav Meksika o odbijanju i osudi bio jasan kada je reč o slanju meksičkih imigranata u lancima i bez prethodnog odobrenja za njihovu deportaciju u Meksiko, kao što se desilo u nedavnoj prošlosti kada je meksička vlada sprečila američko ratno vazduhoplovstvo da sleti ili čak preleti vazdušni prostor, jer se radilo o prevozu ili deportaciji grupe imigranata koji nisu imali nikakvih problema s američkim pravosuđem.
Za Meksiko je pitanje deportacija pitanje suvereniteta, i meksička vlada nastojava na tome da se one moraju odvijati u okviru postojećih sporazuma o deportaciji i u skladu sa međunarodnim pravom. Ipak, s obzirom na humanitarni karakter koji je meksička vlada dala svojoj migracionoj politici, ona je pristala da primi meksičke državljane deportovane iz Sjedinjenih Država i pruži im pomoć kako bi se uključili u produktivan život zemlje ili u svojim izvornim zajednicama.
U trenutku kada vlada predsednika Donalda Trampa neprestano krši međunarodne zakone, teško je pretpostaviti da će se ubrzana izručenja završiti dok se ne okonča njegova vladavina.
