U trenutku kada su odnosi Meksika i Sjedinjenih Država ponovo u žiži svetske pažnje, zbog trgovinskih pregovora, migracionih tokova i pitanja bezbednosti, razgovaramo sa dr Robertom Gutijerezom, akademikom i profesorom na Tehnološkom univerzitetu Korehidor u Keretaru. Dr Gutijerez nam otkriva ključne probleme koji su obeležili istoriju odnosa Meksika i SAD, ali i nove izazove koji se javljaju u XXI veku — od trgovinskih sporazuma i energetske politike, do pitanja migracije i geostrateške bezbednosti.
Objasnite ključne aspekte i pitanja odnosa između Meksika i Sjedinjenih Država.
Od samog nastanka Meksika kao nezavisne države postojao je veliki problem od Španije nasleđenog susedstva sa Sjedinjenim Američkim Državama, koje su se tada nalazile u ekspanzionističkoj fazi. To se ispoljilo kao borba za očuvanje teritorije, a kasnije i kao težnja ka suverenitetu.
Posle vrhunca napetosti tokom Meksičko-američkog rata od 1846. do 1848. godine, diplomatija je postala osnovni mehanizam za rešavanje sporova među dvema zemljama. Sporovi oko teritorijalnih granica, dužine preko tri hiljade kilometara, kao i pitanja vode iz zajedničkih reka, behu prvi problemi koji su rešavani od sredine XIX veka. Međutim, tokom XX veka i u novom milenijumu, međugranični problemi su se znatno usložnili i danas su uglavnom usredsređeni na trgovinu drogom, oružjem i na neregularne migracione tokove.
Na čemu se zasnivaju ekonomski odnosi Meksika i SAD? Izdvojite ključne strane i glavna pitanja.
U XXI veku Meksiko se učvrstio kao ključni činilac ekonomskog rasta Sjedinjenih Američkih Država i, konkretno od 2023. godine, postao njihov glavni trgovinski partner. SAD su glavni trgovinski partner Meksika od XX veka.
Najvažnije privredne oblasti u kojima dve zemlje sarađuju obuhvataju automobilsku industriju, medicinsku i farmaceutsku industriju, metalurgiju, tekstilnu proizvodnju i, naravno, poljoprivredno-prehrambeni sektor.
Meksiko je takođe postao ključni partner u energetskoj politici Sjedinjenih Američkih Država, dok Vašington istovremeno podržava veoma široku mrežu investicija u gotovo sve grane meksičke privrede.
Šta je suština vojne saradnje između Meksika i Sjedinjenih Država?
Sa vojnog stanovišta, Meksiko je suštinski važan za geobezbednost Vašingtona, jer izuzetno duga granica — po dužini nadmašena jedino granicom SAD sa Kanadom — daje Meksiku poseban značaj u pitanjima bezbednosti i kontrole. Ipak, vojna saradnja je složena, jer Meksiko nije prihvatio prisustvo američkih vojnih baza na svojoj teritoriji, zbog istorijskog iskustva invazije.
Meksiko je takođe odbacio sporazume poput Međuameričkog ugovora o uzajamnoj pomoći, koji podrazumeva kolektivnu vojnu bezbednost, odnosno princip da je napad na jednu državu-potpisnicu istovremeno napad na sve ostale.
Ozbiljnija vojna saradnja je relativno novijeg datuma. Započela je sredinom devedesetih godina, uspostavljanjem dvostranog panela i prvom posetom američkog sekretara odbrane Meksiko Sitiju. Kasnije su usledili sporazumi o saradnji, poput Inicijative Merida, tokom vlade Felipea Kalderona (2006–2012). Ovi sporazumi su usmereni na razmenu informacija, nabavku vojne opreme i obuku meksičke vojske od strane američkih kolega.
Vlada Andresa Manuela Lopeza Obradora, kao i sadašnja vlada Klaudije Šejnbaum, oštro su odbacile predlog Donalda Trampa o ulasku američkih trupa na meksičku teritoriju i nastavljaju da se zalažu za saradnju bez podređivanja.
Koji su glavni aspekti odnosa između Meksika i Kine danas i kako Sjedinjene Države utiču na njih?
Kina i Meksiko su uspostavili diplomatske odnose na osnovama uzajamnog poštovanja, delom i zbog zajedničkog istorijskog iskustva stradanja pod angloevropskim kolonijalnim jarmom. Ipak, ekonomska i politička težina Vašingtona čini neizbežnim da Meksiko prednost daje boljim odnosima sa severnim susedom, umesto da ih jača sa Kinom, s kojom ima izrazito negativan trgovinski bilans. Praktično, na svaki milion dolara roba ili usluga koji Meksiko izveze u Kinu, on uveze oko devet miliona dolara.
Zbog toga se meksička vlada priključila pritiscima u okviru trgovinskog rata između Vašingtona i Pekinga povećavanjem carina za azijsku zemlju. Uz to, u toku je i priprema za ponovne pregovore o Sporazumu o slobodnoj trgovini između SAD, Kanade i Meksika.
Za kraj, objasnite značaj takozvanih migracionih kriza za južnu i severnu granicu Meksika.
Po pitanju migracija, Meksiko je bio primoran popustiti pod pritiskom SAD i ograničiti tokove nelegalnih migranata. U tu svrhu koristi se meksička Nacionalna garda kao svojevrsna brana na granici sa Gvatemalom. Pritisak Vašingtona kroz agresivnu carinsku politiku, naterao je meksičku vladu da zaustavi migrantske karavane, uglavnom iz Južne Amerike, čime se posredno ispunjavaju brojni hirovi administracije Donalda Trampa u tom pogledu.
