Geopolitičko preuređivanje Latinske Amerike i Kariba od januara 2026. godine može se tumačiti kao najnoviji izraz spora oko kontrole nad hemisfernim poretkom u međunarodnom kontekstu, obeleženom prelaskom ka višepolarnosti. Ova analiza kao polazište uzima otvoreno uplitanje Sjedinjenih Država u Venecueli početkom januara 2026, poznato kao Operacija „Potpuna odlučnost“ (Absolute Resolve).
S ove tačke gledišta, pomenuti događaj ne treba posmatrati kao izolovan čin niti kao prolaznu epizodu, već kao deo šireg procesa rekonfiguracije regionalne ravnoteže. Venecuela, dakle, nije anomalija, već tačka kondenzacije nagomilanih napetosti: erozije američkog vođstva, postojanog uspona Kine kao globalnog ekonomskog aktera i sve veće krhkosti tradicionalnih mehanizama hemisferne dominacije. Daleko od toga da obnavlja stabilan poredak, prinudno uplitanje zapravo otkriva pukotine sistema koji više ne uspeva da se održi isključivo putem konsenzusa.
Američka strategija u ovom kontekstu počiva na reinterpretaciji Monroove doktrine, formulisanoj kao „Trampova posledica“ (Corolario Trump). Ovo tumačenje redefiniše Zapadnu hemisferu kao prostor strateške isključivosti i ozakonjuje upotrebu prinude kako bi se sprečilo prisustvo vanhemisfernih aktera, naročito Kine. Prema ovoj logici, hemisferna bezbednost, kontrola migracija, borba protiv narkotrgovine i isključivanje strateške infrastrukture kineskog porekla uklapaju se u jedinstveni narativ koji uplitanje i pritisak predstavlja kao neophodna oruđa regionalnog upravljanja.
Međutim, iz kritičke i pro-južne (pro-Sur) perspektive, ova strategija se teško može smatrati delotvornom ili legitimnom. Novija istorija Latinske Amerike i Kariba pokazuje da pribegavanje vojnoj, ekonomskoj ili diplomatskoj prisili nije donelo stabilnost ni razvoj, već trajne cikluse nestabilnosti, institucionalnog slabljenja i spoljne zavisnosti. Umesto da rešava strukturne probleme, uplitanje ih često produbljuje, minimizirajući mogućnosti država i potiskujući socijalne i ekonomske agende u korist kratkoročne bezbednosne logike.
U tom smislu, intervenciju u Venecueli ne treba tumačiti kao demonstraciju hegemonističke snage, već kao izraz odbrambene hegemonije. Pribegavanje vanrednim sredstvima manje otkriva obnovljenu sposobnost vođstva, a više poteškoće Sjedinjenih Država da regionu ponude uverljiv i održiv političko-ekonomski projekat. Agresivnost, daleko od toga da bude znakom delotvornosti, pojavljuje se kao simptom istrošenosti i gubitka legitimiteta.
Nasuprot ovoj logici, kinesko prisustvo u Latinskoj Americi i Karibima građeno je drugačijim putem. Kroz trgovinu, investicije, finansiranje i višestranu diplomatiju, Kina je uspela da se postepeno ukotvi u regionu bez sistematskog pribegavanja vojnoj prinudi ili otvorenom političkom nametanju. Treći dokument o politici prema Latinskoj Americi i Karibima, predstavljen u decembru 2025. godine, potvrđuje tu orijentaciju naglašavajući principe poput nemešanja, poštovanja suvereniteta i saradnje Jug-Jug, objedinjene u pojmu „zajednice zajedničke sudbine”.
Kina ne teži upravljati regionalnim prostorom putem okupacije, političkog disciplinovanja ili neposredne vojne kontrole, već preuređivanju ekonomskih i proizvodnih tokova koji, barem potencijalno, proširuju manevarski prostor država Juga pred poretkom kojim je istorijski dominirao globalni Sever. Zapravo, kineska ekonomska ekspanzija prethodi američkoj reakciji i pomaže da se ona objasni. Pre bilo kakve neposredne intervencije, rastuća središnjost Kine kao trgovinskog i finansijskog partnera već je izmenila strukturne uslove u hemisferi, smanjujući tradicionalne poluge kontrole Vašingtona. Iz ovog ugla, prinuda se pojavljuje manje kao strateška inicijativa, a više kao pokušaj obuzdavanja preobražaja koje su već bili u toku.
Južna Amerika predstavlja glavno poprište ovog sukoba. Region usredsređuje ključne strateške resurse za globalnu energetsku tranziciju i dom je ekonomijama sposobnim da održavaju strukturne odnose sa više aktera. U postavljenom scenariju, ugrožavanje kineskih interesa u Venecueli izlaže stvarnu ranjivost njene strategije: zavisnost od relativno stabilnih političkih konteksta i ograničene sposobnosti odgovora na vojnu prisilu. Ipak, ova ranjivost ne poništava strukturni karakter njenog regionalnog prisustva, već podstiče preusmeravanje ka zemljama s većom ekonomskom i institucionalnom težinom, kao što su Brazil, Čile i Peru.
Srednja Amerika pokazuje drugačiju dinamiku, obeleženu istrajnošću bezbednosne arhitekture kojom dominiraju Sjedinjene Države. Saradnja u oblasti migracija i kontrole organizovanog kriminala učvršćuje ovu prevlast, iako ne otklanja unutrašnje napetosti ni duboke društvene protivrečnosti. Čak i u ovom podprostoru, kinesko prisustvo, premda ograničenije, uvodi elemente uraznoličavanja koji bacaju izazov istorijskom monopolu Vašingtona i otvaraju pukotine u poretku dugo smatranom prirodnim.
Karibi, konačno, dobijaju obnovljeni središnji značaj. Tradicionalno posmatrani kao prostor pod američkom logističkom i vojnom kontrolom, oni su pogođeni posrednim efektima venecuelanske rekonfiguracije. U analiziranom scenariju, slabljenje Venecuele imalo bi značajne posledice po visokozavisne ekonomije, naročito Kubu, čija bi se energetska i ekonomska ranjivost produbila. U tom kontekstu, Kina jača svoju političku i diplomatsku podršku, mada s ograničenim materijalnim mogućnostima, koristeći multilateralne prostore kako bi izbegla izolaciju nametnutu sa Severa.
U celini, opisani scenario ne ukazuje na uspešnu obnovu američke hegemonije, već na produbljivanje njenih protivrečnosti. Prisila i unilateralizam se ne pojavljuju kao rešenja, već kao faktori koji ubrzavaju regionalnu fragmentaciju i razjedaju legitimitet postojećeg poretka. Kina, sa svim svojim ograničenjima, deluje kao akter koji strukturno menja taj poredak bez pribegavanja direktnom nasilju kao centralnom alatu.
Rezultat je dugotrajni strukturni sukob, u kojem Latinska Amerika i Karibi ne smeju biti shvaćeni kao puka poprišta nadmetanja između sila, već kao prostori u kojima se, na otvoren i konfliktan način, igra na mogućnost izgradnje putanja veće autonomije, integracije i razvoja u posthegemonističkom međunarodnom poretku.
