Odnosi Meksika i Sjedinjenih Američkih Država obeleženi su pojačanom napetošću zbog migracija, bezbednosti granice, trgovinske politike i regionalne integracije u okviru T-MEK sporazuma. Istovremeno, rastuće prisustvo Kine u meksičkoj ekonomiji i globalni trgovinski sukobi dodatno usložnjavaju geopolitički položaj zemlje. O ovim temama, kao i o vojnoj saradnji, ekonomskim međuzavisnostima i migracionim krizama na južnoj i severnoj granici Meksika, razgovaramo sa dr Klaudijom Edit Serano Solares, doktorom latinoameričkih studija i profesorkom na Fakultetu viših studija Aragon Nacionalnog autonomnog univerziteta Meksika (UNAM).
Kako biste objasnili ključne aspekte i probleme odnosa između Meksika i Sjedinjenih Američkih Država?
— Međusobni odnosi Meksika i Sjedinjenih Američkih Država poslednjih meseci u velikoj meri usredsređeni su na upravljanje bezbednošću granice. Poseban naglasak stavljen je na borbu protiv trgovine narkoticima, naročito fentanilom, kao i na migracije, usled masovnih deportacija koje su sprovedene u više delova Sjedinjenih Država i zahteva za pooštravanje zadržavanja neregularnih migranata.
Istovremeno, carinska politika Donalda Trampa koristi se kao oruđe pritiska u procesu preispitivanja i obnavljanja Sporazuma T-MEK (USMCA), koji će biti sproveden naredne godine. Konačno, pitanje primene Ugovora o vodama iz 1944. godine predstavlja još jednu od vrućih tema, izazvavših ozbiljne protivrečnosti među dvema vladama.
Na čemu se zasnivaju ekonomski odnosi između Meksika i Sjedinjenih Američkih Država i koji su tu glavni izazovi?
— Meksiko i Sjedinjene Američke Države već dugo imaju odnos snažne ekonomske međuzavisnosti. Taj odnos je dodatno produbljen nakon stupanja na snagu Severnoameričkog sporazuma o slobodnoj trgovini (NAFTA), i njegove kasnije prerade i obnove u okviru T-MEK. Zahvaljujući tom procesu, produbljena je saradnja u brojnim sektorima, poput automobilske industrije, elektronike, mašinogradnje, energetike i prehrambene proizvodnje, što je Meksiko pozicioniralo kao strateškog partnera zbog konkurentnosti regionalnih lanaca proizvodnje.
Međutim, uprkos izuzetno velikom svakodnevnom robnom prometu, ekonomski odnosi su opterećeni trvenjima zbog stalno ponavljanih pokušaja Donalda Trampa da poveća carine na robu obuhvaćenu T-MEK-om, zanemarujući poštovanje dogovorenih uslova tog sporazuma, ili, pak, vršeći pritisak da se ubrza njegovo preispitivanje. Poseban naglasak pritom se stavlja na poštovanje regionalnog porekla proizvodnje i na potrebu smanjenja trgovinskog deficita između dve zemlje. Situaciju dodatno usložnjava to što Vašington sve češće koristi teme poput migracija i bezbednosti kao sredstvo za podizanje napetosti.
U čemu se ogleda suština vojne saradnje između Meksika i Sjedinjenih Američkih Država?
— Vojna saradnja zasniva se pre svega na delotvornoj koordinaciji kroz razmenu obaveštajnih podataka i sprovođenje prekograničnih istraga u borbi protiv nadnacionalnog organizovanog kriminala i nezakonite trgovine vatrenim oružjem. Sve te aktivnosti moraju se odvijati uz puno poštovanje nacionalnog suvereniteta obe države, bez jednostranih radnji, posebno u pogledu vojnih operativnih poduhvata Sjedinjenih Američkih Država na meksičkoj teritoriji.
Saradnja je prevashodno usmerena na jačanje zajedničkih mogućnosti, a Dvestogodišnji sporazum (Acuerdo Bicentenario) predstavlja jedan od ključnih instrumenata koji reguliše ovaj proces, uz naglasak na značaj multidimenzionalnog upravljanja bezbednošću.
Kakvi su danas odnosi između Meksika i Kine i kako Sjedinjene Američke Države utiču na njih?
— Meksiko i Kina imaju Sporazum o strateškom partnerstvu, koji je omogućio Kini značajno povećanje prisustva u meksičkoj ekonomiji, kako kroz uvoz različitih proizvoda, tako i kroz neposredna strana ulaganja. Ipak, obim trgovinske razmene između dve zemlje stvara značajni deficit u trgovinskom bilansu Meksika i bitnu dobit za Kinu.
Trgovinski rat između Kine i Sjedinjenih Američkih Država stavlja Meksiko u važan geostrateški položaj, imajući u vidu globalne, izuzetno konkurentne proizvodne lance koji povezuju Meksiko i SAD. Mada postoji obostrani interes za njihovo jačanje, Meksiko je istovremeno izložen pritiscima da, kroz carinske mere, ojača regionalnu produktivnost u okviru T-MEK-a, sa ciljem smanjenja trgovinskog manjka.
To je podstaklo meksičku vladu da primeni različite strategije, poput Plana Meksiko ili povećanja carina za zemlje s kojima nema sporazuma o slobodnoj trgovini, kako bi se ispravile trgovinske neuravnoteženosti i očuvala dinamika severnoameričke integracije. To ipak nije dovelo do političko-diplomatskog udaljavanja Meksika od Kine.
Kako objašnjavate takozvane migracione krize na južnoj i severnoj granici Meksika?
— Nedavne migracione krize na južnoj granici Meksika tesno su povezane s ekonomskom krizom izazvanom pandemijom kovida-19, strukturnim poteškoćama u postizanju ekonomskog rasta u zemljama Centralne Amerike, Kariba i Latinske Amerike u celini, kao i sa neposrednim i posrednim posledicama trgovinskog rata između Sjedinjenih Američkih Država i Kine. Svi ti činioci značajno su narušili kvalitet života mnogih ljudi, koji teže da se dokopaju SAD ili, u pojedinim slučajevima, odluče da se nastane u Meksiku kako bi prevazišli ekonomsku nejednakost. Tome se pridružuju i posledice klimatskih promena i nasilja u nekim mestima, čineći migraciju njihovim jedinim načinom opstanka.
Na severnoj granici Meksika migracione krize proizilaze iz promena u migracionoj politici Sjedinjenih Američkih Država, uključujući ponovno aktiviranje programa „Ostani u Meksiku“. Taj program podrazumeva da tražioci azila drugih nacionalnosti moraju čekati u Meksiku dok američke vlasti ne donesu odluku o njihovom statusu. To stvara ozbiljne izazove za upravljanje migracijama, zato što se Meksiko istovremeno mora suočavati s masovnim deportacijama iz Sjedinjenih Država i sa stalnim prilivom tranzitnih migranata u brojnim pograničnim gradovima.
