Ovo arheološko nalazište, ponovo otkriveno šezdesetih godina prošlog veka, doprinelo je novom sagledavanju uloge žena u eliti civilizacije Maja i kulturnog bogatstva tog područja.
Iako pri pomenu Perua većina pomisli na južnoameričku zemlju, u gustoj gvatemalskoj prašumi leže ruševine drevne metropole Maja s istim nazivom. Ovo arheološko nalazište, koje je u davnini bilo poznato kao Vaka (Waka’), vekovima je bilo skriveno pod gustim rastinjem, dok nije otkrilo ključnu ulogu koju je imalo u kontroli Majanskih nizija.
U ovom gradu stolovala je lejdi K’abel (Lady K’abel), vladarka koja je u svoje doba uživala najveći politički i vojni ugled. Kako ističu stručnjaci Arheološkog projekta Vaka, „njena vladavina spada među najuticajnije u klasičnom periodu“, što dodatno potvrđuje istorijski značaj ovog mezoameričkog lokaliteta.
Kakav je bio gvatemalski „Peru“ u kojem je vladala moćna kraljica?
Arheološko nalazište poznato kao El Peru-Vaka (El Perú-Waka’) nalazi se u departmanu Peten, na severu Gvatemale, na području Nacionalnog parka Laguna del Tigre, uz reku San Pedro Martir. Dešifrovani hijeroglifski natpisi otkrili su da je njegov drevni naziv bio Vaka, dok je današnje ime nastalo nakon ponovnog otkrića od istraživača šezdesetih godina XX veka. Istraživanja potvrđuju da je ovo mesto bilo neprekidno naseljeno od 500. godine pre nove ere do oko 800. godine nove ere, a svoj vrhunac dostiglo je tokom klasičnog perioda.
Smešten na strateškom prirodnom uzvišenju, ovaj grad je kontrolisao važne rečne i kopnene trgovačke puteve kojima je prevožen kakao, žad, perje kecala i skupocene tkanine. Arheolozi su do sada označili 672 monumentalne građevine, uključujući palate, piramide, hramove i stambeni prostor. Celokupna arhitektura svedoči o ogromnom geopolitičkom i trgovačkom značaju koji je naselje imalo u Srednjoj Americi.
Tokom VII veka grad je dobio poseban značaj zahvaljujući braku lokalnog vladara K’iniča B’alama II (K’inich B’ahlam II) i lejdi K’abel, princeze iz carstva Kalakmul. Kraljica je dobila vojnu titulu Iš Kalomte (Ix Kaloomte’), najviši politički rang koji joj je davao veću moć čak i od njenog supruga i učvrstio savez protiv Tikala, drevne majanske supersile. Brojni stručnjaci ističu da je njena vladavina predstavljala „jednu od najuticajnijih u poznom klasičnom periodu“.
Kakav je značaj arheološkog otkrića u El Peru–Vaki?
Otkriće grobnice kraljice lejdi K’abel 2012. godine, do kojeg su došli arheolozi Arheološkog projekta Vaka, ponovo je istaklo istorijski značaj ovog lokaliteta Maja u Gvatemali. Nalazi poput nakita od žada i alabasterske posude sa hijeroglifskim natpisima omogućili su identifikaciju njenih posmrtnih ostataka, čime je, prema istraživačima, potvrđeno da su pojedine žene u majanskoj eliti imale izuzetno veliku političku moć.
Više od dve decenije neprekidnih iskopavanja otkrilo je brojne podatke o svakodnevnom životu, arhitekturi, upravljanju vodnim resursima i trgovačkim mrežama ove drevne metropole. Danas naučni projekat sarađuje sa lokalnim zajednicama i gvatemalskim institucijama kako bi se očuvalo to dragoceno kulturno nasleđe i prirodno bogatstvo Rezervata biosfere Maja.
Iako je južnoamerička država Peru najpoznatija svetska odrednica sa tim imenom, postoje i brojna mesta nazvana Peru u Sjedinjenim Američkim Državama, Argentini i Španiji, usled migracija ili kolonizacije. Ipak, nijedno od njih nema istorijski značaj kakav ima El Peru-Vaka, kraljevstvo koje je postalo jedno od ključnih poprišta žestokog sukoba između Tikala i Kalakmula.
Kako putovati iz Lime do arheološke zone Maja El Peru–Vaka?
Poletanje s Međunarodnog aerodroma „Horhe Čavez“ (LIM) do arheološkog rezervata El Peru-Vaka podrazumeva putovanje međunarodnim vazdušnim i kopnenim prevozom. Aviokompanije LATAM, Avianca i Copa Airlines povezuju glavni grad Perua sa Međunarodnim aerodromom „La Aurora“ (GUA) u Gvatemala Sitiju letovima koji, sa presedanjima, traju 7-9 časova. Potom je potrebno stići do grada Flores, kapije severne Gvatemale, bilo unutrašnjim letom od oko 45 minuta do Međunarodnog aerodroma „Mundo Maja“ (FRS), bilo noćnom autobuskom vožnjom koja traje 8-10 sati.
Poslednja etapa putovanja obuhvata vožnju terenskim vozilima 4×4 od Floresa do Paso Kabaljosa, u trajanju 2-3 sata, nakon čega sledi plovidba brzim čamcima rekom San Pedro. Uzgred se prolazi Biološka stanica Las Gvakamajas, glavno gnezdilište crvene are u zemlji. Put se završava organizovanom pešačkom turom dugom šest kilometara kroz prašumu Nacionalnog parka Laguna del Tigre, tokom koje posetioci mogu razgledati drevne piramide i stele koje svedoče o dinastičkim savezima iz klasičnog perioda civilizacije Maja.
Zbog udaljenosti lokaliteta i njegovog položaja u Rezervatu biosfere Maja, obavezno je angažovanje ovlašćenih turističkih operatera, kao što su Las Guacamayas Travel ili Cooperativa Carmelita, koji obezbeđuju neophodne dozvole, smeštaj i lokalne vodiče. Pošto je reč o zaštićenom i izolovanom području, ne preporučuje se samostalan odlazak, već korišćenje ovlašćenih službi koje organizuju celokupnu logistiku.
Na kraju, posetioci treba da imaju potvrdu o vakcinaciji protiv žute groznice, snažan repelent protiv insekata, kremu za zaštitu od sunca i laganu odeću dugih rukava kako bi bezbedno istraživali ovo područje.
Izvor: La República
